|
|
|
Linux dünyasında ne, nedir?
Aşağıda Linux dünyasına ilk defa girenler için, çeşitli kavramların
detaylı açıklamalarını bulabileceğiniz bir sözlük hazırladık. Bu sözlükte
arayıp bulamadıklarınızı bize yazabilir, bir sonraki sürümde genişletilmesini
sağlayabilirsiniz.
KDE |
GNU |
GNOME |
Çekirdek |
Dağıtım |
GIMP |
Gelecek |
PHP |
HOWTO |
Copyleft |
LILO |
KOffice |
LKD |
compile |
Man |
GNU
Serbest yazılım modeline verilen genel bir isim. İlk defa Richard
Stallman tarafından ortaya atılan bu kavram, yazılımın açık kaynak kodlu
olmasını öngörüyor. Böylece isteyen herkes açık kaynak kodunu inceleyip,
daha gelişmiş, özgün, üretken, dinamik çalışmalarda bulunabiliyor.
GNU
lisansı aynı zamanda yazılımı dağıtma (ve hatta satma) hakkı da veriyor.
Bunları yaparken sizden istenen, yazılımın kaynak kodunu da dağıtmanız
ve yazarın haklarına saygı göstermeniz.
KDE
İlk defa 1994 yılında geliştirilmeye başlanan KDE, Linux altındaki
20'den fazla pencere yöneticisinden sadece birisi. KDE'nin gelişmiş
altyapısı ve sürükle-bırak teknolojisi onu en moda masasüstü haline
getirmiş durumda. KDE'nin ana web sayfası
www.kde.org adresinde.
GNOME
Tıpkı KDE gibi, gelişmiş grafik ortamı ve özellikle kolayca
yapılandırılabilir menüleriyle en büyük alternatiflerden birisi. GNOME, ilk
defa Miguel de Icaza tarafından geliştirilmeye başlanmış. GIMP (the
GNU Image Manipulation Program) için yazılan Gtk kütüphanesi gelişmiş
bir hale gelince bir program için yazılan kütüphane şimdi GNOME için
kullanılır olmuş. GNOME hakkında daha fazla bilgi için
www.gnome.org adresine göz atın. Halen
GNOME'un da Türkçeleştirilmesine devam ediliyor.
Çekirdek (kernel)
Aslında Linux, pek çok kullanıcının kafasına masaüstüyle, uygulama
yazılımlarıyla, sunucu programlarıyla komple bir işletim sistemi
olarak girmiş durumda. Ancak durum bundan biraz farklı. Linux,
sistemin yönetimini ele alan çekirdeğin (kernel) adına veriliyor. Derlenmiş
hali yaklaşık 500Kb tutan çekirdek, kaynak kodlarıyla sıkıştırılmış
halde 20Mb'dan fazla yer kaplıyor. Bu kadar alanda tüm donanım sürücüleri de
bulunuyor.
Dağıtım (distribution)
Dağıtım, alt tarafında ortak çekirdeği içeren, üst bölgede ise genellikle
GNU yazılımlarını barındıran paketlere verilen isim. Herkes, serbest yazılım
olduğu için Linux'u içeren dağıtımlar hazırlayabilir ve bunu pazarlayabilir.
Dağıtımalara örnek olarak Red Hat, Caldera, SuSE, Mandrake vb verilebilir.
GIMP (GNU Image Manipulation Program)
GIMP, Linux altındaki en gelişmiş serbest yazılım grafik programıdır.
Photoshop'a çok benzer, daha önce Photoshop kullananlar GNU GIMP'e rahatlıkla
alışabilirler. Gimp, hemen hemen tüm büyük dağıtımlarla birlikte gelir.
GIMP hakkında daha geniş bilgi almak için kendi web sayfasına
(www.gimp.org) göz atmanız yeterli.
Gelecek
Gelecek A.Ş Türkiye'nin en büyük Linux ve serbest yazılım destek firmasıdır.
:-)
PHP
PHP, ASP'ten %60 ila %300 daha hızlı çalışan, Oracle, MySQL, Sybase,
Informix gibi veritabanlarıyla bağlanabilirlik özellikleri olan bir
web geliştirme aracıdır. Kendi dilini kullanarak etkileşimli web sayfalarını
kolayca PHP ve Apache ikilisiyle hazırlayabilir, daha fonksiyonel
bir elektronik iş ortamı oluşturabilirsiniz. Türkiye PHP kullanıcıları
listesi sayfasına göz atmak için www.php.org.tr adresine tıklayın, ya da
www.php.net'in Türkiye yansısı tr.php.net sayfasına gidin.
CopyLeft
Copyright'ın tam tersi şekilde, (biraz da espri katarak) bir yazılımın
istenildiği gibi kopyalanabildiği, kaynak kodunun serbestçe dağıtılabildiği
yazılım lisansına verilen isim. Bu serbest lisans böylece bilgiyi daha geniş
kitlelere, çok daha kısa sürede yaymak için birebir bir formül haline
geliyor. Aslında GNU GPL'in diğer adı da Copyleft'tir.
HOWTO
HOWTO belgeleri, neredeyse Linux'un ilk çıktığı senelerden beri var.
Yaklaşık 100 HOWTO belgesinden her biri sistem yönetimi, ağ, kullanıcı
yönetimi ya da daha basit konuları ele alıyor ve örneklerle anlatıyor.
Bunların yanında sistem ve ağ yönetimi, sistem güvenliği, çekirdek yapısı,
modül programlama gibi çeşitli konuların ayrıntılarıyla açıklandığı
kitaplar da HOWTO belgeleri kapsamında yeralıyor.
HOWTO belgelerinin yurtdışı adresi www.linuxdoc.org, yurtiçi yansısı ise
www.metu.edu.tr/ldp.
root
Sistemdeki en yetkili kullanıcı, bir başka deyişle sistemin imparatoru.
Linux işletim sistemini yönetmek için root kullanıcısı parolasına gerek
vardır. Genellikle ağ servisleri, sistem servisleri, kullanıcı açma ve
kapama, yedekleme yapma için tüm işlemler root kullanıcısının görevidir ve
(tahmin ettiğiniz gibi) sistemin tüm sorumluluğu da bu kullanıcıdadır.
LILO
Diskin başına (genellikle MBR - master boot record) yerleşerek
bilgisayarın düzgün bir şekilde Linux ile açılmasını sağlayan program. Uzun
açılımı ile LInux LOader. LILO aynı zamanda bilgisayarın Windows ve Linux
ile birlikte dönüşümlü olarak açılabilmesini sağlayan bir mekanizma da
içerir. Bu sayede istediğiniz zaman bilgisayar açılırken çalışan LILO
sayesinde istediğiniz işletim sistemini açabilirsiniz. LILO tüm dağıtımlarla
birlikte gelir ve otomatik olarak kurulur.
KOffice
KOffice, KDE projesi çerçevesinde geliştirilen ve kword, killustrator,
kformula, kspread, kimageshop, kchart gibi pek çok birbirinden bağımsız,
ancak birlikte çalışabilirlik özellikleri olan programlardan oluşan
bir masaüstü yazılımı. Henüz KOffice KDE paketleriyle birlikte dağıtılmıyor,
ancak KOffice'in kararlı olacağı 2.0 sürümüyle birlikte verilmeye
başlanacak, hemen belirtelim, Türkçe desteğe de sahip olacak. KOffice
hakkında daha geniş bilgi için www.koffice.org adresine, bilhassa
özellikler ve ekran görüntüleri bölümlerine mutlaka göz atın.
Compilation (derleme)
Kaynak kodun çalıştırılabilir hale getirilmesi işlemine denir. Eğer bir
Linux yazılımını kaynak kod halinde almışsanız, öncelikle kullanıma sokmak
ve makinanın anlayabileceği bir dile dönüştürmek için bunu derlemelisiniz.
Derlemek için pek çok araç bulunur, bunların tamamı elinizdeki Linux CD'sinde
vardır. Normalde Linux kurmak ve kullanmak için C bilmek ya da derleme
yapmak zorunda değilsiniz, bu işlemler sadece (çok ileri düzeydeki) uzman
kullanıcılara yöneliktir.
Man (kılavuz) sayfaları
UNIX'lerden kalma bir belgeleme alışkanlığı. Linux altındaki tüm komutu
en ince detayına kadar anlatan yazılı metinler. Man sayfaları, yine aynı
adı taşıyan "man" komutu yardımıyla görüntülenebilirler. Zaman zaman oldukça
karmaşık konuları da ele alabilen bu kılavuzlar, sistem yöneticisinin
ihtiyaç duyabileceği pek çok konuyu birarada tutar.
(C) 2001, Gelecek A.Ş Dokümantasyon Servisi
|
|
